Trao đổi: QUI TRÌNH THIẾT KẾ BỘ CÔNG CỤ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
MÔN NGỮ VĂN TRONG HỌC CƠ SỞ THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI .
Trần Văn Quang, Tổ trưởng Ngữ văn
Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh là một đòi hỏi bức thiết, nhằm đảm bảo tính khoa học, chính xác, khách quan, giúp người dạy và người học nhìn nhận đúng thực chất việc dạy học bộ môn, từ đó có những biện pháp thiết thực nâng cao chất lượng. Trong thực tế, khi triển khai thực hiện yêu cầu này giáo viên vẫn còn có những lúng túng nhất định. Từ những điều tiếp thu được trong lớp bồi dưỡng do Bộ tổ chức hè 2008 và thực tế của bản thân, chúng tôi xin được trao đổi cùng đồng nghiệp một số kinh nghiệm về vấn đề này, rất mong nhận được những thông tin phản hồi từ đồng nghiệp để công việc này đạt được những kết quả tốt hơn.
1. Những yêu cầu cần xác định:
Tài liệu hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh giúp chúng ta nhận thức rõ:
Đánh giá trong giáo dục là “quá trình thu thập và xử lý kịp thời, có hệ thống những thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân của chất lượng và hiệu quả giáo dục căn cứ vào mục tiêu dạy học, mục tiêu đào tạo; làm cơ sở cho những chủ trương, biện pháp và hành động giáo dục tiếp theo” Từ đó có thể hiểu đánh giá kết quả học tập của HS trong các môn học là “quá trình thu thập và xử lí thông tin về trình độ, khả năng thực hiện mục tiêu học tập của HS, về tác động và nguyên nhân của tình hình đó, nhằm tạo cơ sở cho những quyết định sư phạm của GV và nhà trường, cho bản thân HS để họ học tập ngày một tiến bộ hơn” [Hoàng Đức Nhuận - Lê Đức Phúc, Cơ sở lí luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông, tr 13]. Theo quan điểm trên, đánh giá thực hiện đồng thời hai chức năng: vừa là nguồn thông tin phản hồi về quá trình dạy và học, vừa góp phần điều chỉnh chính quá trình này. Để có thể thực hiện tốt các chức năng trên, việc đánh giá kết quả học tập của HS cần đảm bảo thực hiện mục tiêu giáo dục, có tính hệ thống và toàn diện, đảm bảo tính khách quan và công khai; những yêu cầu trên đây cũng chính là những thước đo giá trị của đánh giá.
Kiểm tra được xem là phương tiện và hình thức quan trọng nhất của đánh giá. Thông qua việc sử dụng bộ công cụ đo được xây dựng dựa trên những mục tiêu và tiêu chí xác định, kiểm tra có vai trò “cung cấp những dữ kiện, những thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá” [Trần Kiều, Bước đầu đổi mới kiểm tra kết quả học tập các môn học của HS lớp 6, GD, tr.5]. Như vậy, nếu coi đánh giá là mục đích của một hoạt động thì kiểm tra là phương tiện quan trọng để thực hiện mục đích; nói cách khác, nếu đánh giá dựa trên các mục tiêu được xác định thì kiểm tra căn cứ trên những tiêu chí tương ứng với các mục tiêu, nếu đánh giá nhằm hướng tới một quyết định liên quan tới mục tiêu thì kiểm tra nhằm so sánh sự phù hợp của sản phẩm với các tiêu chí đã định ra.
Kiểm tra là một khâu không thể thiếu trong quá trình dạy học, giúp GV có thể nắm bắt cụ thể, chính xác năng lực học tập của mỗi HS qua việc giải quyết những tình huống đặt ra liên quan đến các nội dung của một bài học, một chương hoặc một giai đoạn học tập. Do vậy, những yêu cầu và nội dung kiểm tra phải bám sát quá trình học tập, bám sát mục tiêu môn học, có sự phân hoá cho từng đối tượng học sinh. Có nhiều cách thức và phương tiện giúp cho việc kiểm tra đạt hiệu quả; trong nhà trường hiện nay, phương tiện (hay công cụ) kiểm tra chủ yếu là thông qua các đề kiểm tra.
Đề kiểm tra là những câu hỏi hoặc bài tập được đưa ra, đòi hỏi HS phải trả lời, giải quyết bằng hình thức trình bày miệng, viết hoặc thực hành, có quy định tương đối cụ thể về thời gian thực hiện, qua đó nhằm xem xét kết quả học tập của HS trong quá trình học tập bộ môn. Để thực hiện tốt các chức năng của đánh giá, việc xây dựng bộ công cụ kiểm tra (các đề kiểm tra) cần được tiến hành vào đúng các thời điểm trong quá trình dạy học và cần được sắp xếp theo một hệ thống hợp lí. Có nghĩa là hệ thống đề kiểm tra môn học một mặt cần đáp ứng đầy đủ các cấp độ, các